Getalbegrip bij kleuters deel 1: tellen

Vorige week vertelde ik in mijn blog dat kleuters leren door te spelen. Een kleuter leert vooral door te ontdekken en de begeleiding van de leerkracht is hierbij belangrijk. Om een goede start te maken in groep drie heeft een kleuter een goede basiskennis nodig. De komende weken ga ik mij verdiepen in getalbegrip bij kleuters. Ik zal praktische tips geven om via het spel met DUPLO het getalbegrip van kleuters verder te ontwikkelen.

Veel ouders doen de DUPLO weg op het moment dat kinderen rond hun vierde jaar met LEGO gaan spelen. Veel kleuterleerkrachten denken dat kleuters te oud zijn voor DUPLO. Echter kleuters zijn dol op DUPLO, de grote bouwstenen passen goed in de hand en hebben felle aantrekkelijke kleuren. De DUPLO bouwstenen zijn zeer geschikt om getallen en getalbegrip met kleuters te oefenen. Doordat de bouwstenen wat groter zijn kan je verschillende rekenproblemen goed zichtbaar maken en kan de kleuter zelf ervaren wat er bij een rekenprobleem gebeurt.

Jonge kinderen maken zich tot zeven jaar verschillende reken gerelateerde vaardigheden eigen om tot een goed getalbegrip te komen die hen van pas komen bij het daadwerkelijke rekenen. In de kleutergroep werk je met de kinderen aan een goed getalbegrip, dit betekend dat de kinderen zich bewust zijn dat een getal meer betekenissen of functies kan hebben. Aan een getal kunnen de volgende aspecten onderscheiden worden:

  • Het kardinaal aspect: het getal als aanduiding van een aantal, een bouwsel van zeven stenen.
  • Het ordinaal aspect: telgetal, de vierde bouwsteen.
  • Het meet aspect: meetgetal, deze strook is vier stenen lang.
  • Het reken aspect: rekengetal: twee erbij twee is evenveel als vier.
  • Coderingsaspect: het getal als naam of label: huisnummer vier.

Getalbegrip wordt voor een belangrijk deel bepaald door de vaardigheid in tellen. Het leren tellen bestaat uit zes opeenvolgende fasen.

  1. Het herkennen van een hoeveelheidbeeld gevolgd door subiteren (zonder tellen kunnen vaststellen hoe groot de hoeveelheid is). Deze vaardigheid betreft nog kleine hoeveelheden, vaak tot ongeveer vier en vindt plaats rond het tweede levensjaar.
  2. Akoestisch tellen, het tellen als een opzegversje. De juiste volgorde van de telrij wordt vaak nog niet aangehouden en het tellen wordt niet altijd begonnen bij het getal één.
  3. Daadwerkelijk tellen. Wanneer kinderen rond het vierde levensjaar in staat zijn tot het gelijktijdig tellen en aanwijzen van objecten dan is er sprake van synchroon tellen. Als kinderen meerdere voorwerpen aanwijzen of een voorwerp overslaan is er sprake van asynchroon tellen.
  4. Structurerend tellen, het ordenen van voorwerpen tijdens het tellen. Wegschuiven van de blokjes die geteld zijn of bijvoorbeeld in groepjes van twee tellen.
  5. Resultatief tellen. Wanneer kinderen tot resultatief tellen in staat zijn, dan weten ze dat het tellen met één moet beginnen. Zij weten dan ook dat alle voorwerpen slechts eenmaal geteld mogen worden en dat het laatstgenoemde telwoord de totale hoeveelheid te tellen voorwerpen aangeeft. Bovendien zijn de kinderen zich ervan bewust dat de getallen serieel geordend zijn. En dat opeenvolgende getallen steeds grotere hoeveelheden aangeven
  6. Resultatief verkort tellen. Kinderen beseffen dat er kortere manieren zijn om hoeveelheden te bepalen. Kinderen hebben op de leeftijd van 5,5/6 jaar een goed beeld van de getallenrij en weten hoe getallen aan elkaar gerelateerd zijn.

DUPLO stenen zijn heel geschikt om te tellen, ik gebruik hier de DUPLO stenen van twee bij twee nopjes voor. Leg een hoeveelheid van deze DUPLO bouwstenen voor de kinderen neer in verschillende kleuren. Vraag kinderen om de stenen van een bepaalde kleur te tellen. Laat de kinderen de stenen eerst los tellen en vraag hen vervolgens een toren ervan te bouwen en de stenen nogmaals te tellen. Zo ervaren ze zelf dat je door te structureren makkelijker kan tellen.20160828_110454

Als er meerdere torens gebouwd zijn kan je de kinderen vragen welke toren de grootste is en welke toren is de kleinste. De kinderen kunnen de torens van groot naar klein neerzetten en je kan vragen welke toren de eerste is, en welke toren is de tweede en derde, enz. Zo leren ze ook de rangtelwoorden.

20160828_110526

Voor de oudste kleuters kan je een getalbeeld aan de torens koppelen door cijferblokjes van de DUPLO getallentrein te gebruiken. Als je deze blokjes niet bezit kan je natuurlijk ook cijfers op je eigen DUPLO stenen plakken of kleine kaartjes met cijfers gebruiken.

getallentrein

De blokjes met cijfers plaats je voor de betreffende torens. Kunnen de kinderen de torens nu op volgorde van de getallenrij plaatsen? Zien de kinderen dat er een soort trappetje ontstaat en dat de toren bij elk volgende getal een stukje groeit?

20160828_110947

 

Laat de kinderen vervolgens nog doorspelen en laat je verrassen door de ontdekkingen die ze doen en de gebouwen die zullen ontstaan.

Veel bouw- en telplezier!

 

Laat kinderen spelen!

Jonge kinderen hebben van nature een behoefte om te spelen. Kinderen ontwikkelen en leren door activiteiten die hun interesse hebben en waarin ze samen met anderen betrokken zijn. Voor jonge kinderen zijn dat spelactiviteiten. Spelen is voor hen leren.

Maar wat is dan spelen? Ik ben het eens met de visie van Frea Janssen – Vos die ze omschrijft in het boek “Spel en ontwikkeling”.

  • Spelen is prettig; het levert een positieve ervaring en betrokkenheid op en is op een bepaalde manier spannend.
  • Spelen betekend vrijheid van handelen; kinderen bepalen zelf wat ze doen met de spullen in hun omgeving en welke betekenis ze daaraan geven.
  • Spelen kent ook regels, want als je buschauffeur speelt laat je dat merken met handelingen, mimiek, gebruik van bepaalde woorden en stem.
  • Spelen is altijd vrijwillig, je kunt het niet opleggen of kinderen dwingen te spelen.
  • Spelen is een open en flexibele activiteit waarin het vooral om het proces en minder om een vast omschreven product gaat. Kinderen bepalen zelf aan welke eisen hun activiteit moet voldoen, ook als er een resultaat, prestatie of product in het spel is. Het spel kan zich steeds herhalen, vernieuwen of een andere wending nemen.

Dit betekent voor leerkrachten dat ze speelruimte creëren en spelmaterialen beschikbaar stellen, maar ook dat ze kinderen helpen spelen en spelontwikkeling bevorderen. Kinderen leren spelen door erbij te zijn, meedoen, spelmogelijkheden laten zien, spelverhalen aandragen, voorbeeld zijn, leren hoe je speelt en in speltaal praat.

In het kleuteronderwijs is de laatste jaren veel veranderd. Ik merk bij mij op school dat het kleuterspel nog wel belangrijk is, maar niet meer centraal staat. Er zijn diverse programma’s en leerlijnen bedacht om kleuters klaar te stomen voor groep 3. Zo moeten er letters aangeleerd worden en wordt er een begin gemaakt met rekenen. Hierin wordt vergeten dat kleuters nog geen leerlingen zijn, maar leerlingen moeten worden.

In maart is motie Rog aangenomen door de Tweede Kamer. CDA-kamerlid Michael Rog constateerde dat kleuters in ons onderwijssysteem in toenemende mate worden benaderd als schoolkind in plaats van kleuter. Overheden, schoolbesturen en methode ontwikkelaars stimuleren dat kleuters formeel moeten leren. Kleuterleerkrachten, ontwikkelingspsychologen en andere deskundigen waarschuwen al jarenlang voor de nadelige effecten hiervan. Zij pleiten voor voorwaardenscheppend onderwijs. Zij pleiten er bij de regering voor om bij de vervolgstappen, met betrekking tot de curriculumontwikkeling die verband houden met kleuters, specifieke aandacht te geven aan hun ontwikkelings-fase. Concreet houdt de motie het volgende in:

  • Als leerkracht van een groep 1 en/of 2 hoef je geen letterkennis meer aan te bieden aan kinderen die daar niet aan toe zijn.
  • Als leerkracht van een groep 1 en/of 2 mag je voorwaardenscheppende activiteiten doen met kinderen die psychologisch (en neurologisch, maar dat is voor ons wat lastiger vast te stellen…) kleuter zijn; op leesgebied kun je denken aan klankspelletjes en allerlei vormoefeningen (knippen, doolhoven, aardappelstempelen, enzovoort).
  • Je school mag kinderen die in augustus niet schoolrijp zijn, in groep 2 houden en hoeft die niet meer naar groep 3 te laten gaan.

De motie Rog betekend dus dat we weer mogen spelen in het kleuteronderwijs.

De LEGO group speelt hier deze zomer op in met een nieuwe reclame campagne op facebook voor LEGO DUPLO. De campagne wordt genoemd #partnersinplay. Lego stimuleert in deze campagne de ouders om kinderen vooral te laten spelen.

partners in play.png

Op 3 augustus verscheen op facebook een prachtig filmpje met daarin de volgende tekst:

Laten we eerlijk zijn…

spelen is niet meer weg te denken,

spelen stimuleert de fantasie,

spelen kan je stijl in gevaar brengen,

spelen kan soms zelfs pijnlijk zijn,

spelen kan speciaal klinken,

spelen loopt niet altijd volgens plan.

Maar spelen gaat ook over…

het opbouwen van vertrouwen,

empathie,

onafhankelijkheid,

en de moed om je uit te drukken.

Blijf spelen!

De teksten worden begeleid door fragmenten waarin je kinderen ziet spelen. Opvallend is de ouders in de meeste fragmenten de kinderen begeleiden in het spel. In het laatste spelfragment wordt er door de kinderen gespeeld met DUPLO.

de moed om je uit te drukken

Wil je het hele filmpje kijken, kijk dan op de facebookpagina van LEGO.

En waar kunnen kinderen dan mee spelen?

Met LEGO en DUPLO!

 

 

Vakantietip 6: Stempels maken

Zes weken zomervakantie. Zes weken geen school en de kinderen thuis. Bij mooi weer kan je lekker buiten spelen en op pad. Helaas is het in Nederland niet altijd mooi weer. Daarom zes vakantietips, elke maandag één, met leuke ideeën om jezelf en de kinderen bezig te houden tijdens de zomervakantie. Natuurlijk maak ik bij deze tips gebruik van LEGO, want ook in de zomervakantie kan je LEGO op veel verschillende manieren inzetten.

De laatste vakantietip is een tip voor leerkrachten om goed voorbereid het nieuwe schooljaar in te gaan. Al weken was ik op zoek naar leuke stempels om te gebruiken voor de takenkaarten van de groep twee leerlingen in mijn klas. We hebben in de klas alleen een leeuw, een poesje of een kerstman. De kinderen vinden deze stempels erg leuk maar mij gaan ze behoorlijk vervelen. Na een hele tijd shoppen had ik nog steeds die leuke flitsende stempels die ik in mijn hoofd had niet gevonden. Na een zoektocht op internet kwam ik erachter dat je heel simpel zelf stempels kan maken. Ik kocht een grote voorraad zachte gummen bij de Hema, een setje gutsen en maakte een stapel ontwerpen. In de zon voor ons vakantiehuisje maakte ik elke dag een stempel waardoor ik nu een hele voorraad nieuwe stempels heb om het schooljaar goed mee te beginnen.

20160711_084731

Benodigdheden:

  • Zachte gummen
  • Gutsen
  • Papier
  • Potlood

Om de stempels af te maken:

  • Blokjes hout (ik heb boomschijfjes uit het tuincentrum gebruikt)
  • Stempelkussens in verschillende kleuren
  • Blanke lak
  • Kwast
  • Sterke lijm

Thuis was ik al begonnen met het maken van ontwerpen. Ik zocht op internet geschikte plaatjes en tekende deze met potlood op papiertjes die ik even groot als de gummen had geknipt. Op mijn vakantieadresje ging ik aan de slag om de stempels te maken. De blaadjes legde ik op de gum en met een potlood kraste ik op de achterkant van de papiertjes waardoor het potlood van de voorkant een afdruk op de gum achterliet. Met een guts snijdt je alles weg wat je niet gestempeld wilt hebben. Met een mesje snijd je de grote legen stukken weg, dit zit alleen in de weg bij het stempelen.

Voordat de stempel helemaal af was maakte ik eerst een proefdruk, zodat ik vervolgens de laatste stukjes gum nog weg kon snijden.

Met alleen het stukje gum is het lastig stempelen, daarom wilde ik nog houten blokjes achterop de stempels. Bij het tuincentrum kocht ik houten schijfjes waar ik eerst op de bovenkant een stempel op maakte en vervolgens de stempel op plakte aan de onderkant. De bovenkant lakte ik nog af zodat de stempel goed op het hout zou blijven staan. Om alles netjes op te bergen kocht ik bij de Blokker een LEGO lunchbox.

Ik ben erg trots op het eindresultaat!

Bij de Hema vond ik een potje vol met kleine stempelkussentjes in alle kleuren.

20160711_084851

Laat het stempelen maar beginnen!

 

Vakantietip 5: Kleurplaten

Zes weken zomervakantie. Zes weken geen school en de kinderen thuis. Bij mooi weer kan je lekker buiten spelen en op pad. Helaas is het in Nederland niet altijd mooi weer. Daarom zes vakantietips, elke maandag één, met leuke ideeën om jezelf en de kinderen bezig te houden tijdens de zomervakantie. Natuurlijk maak ik bij deze tips gebruik van LEGO, want ook in de zomervakantie kan je LEGO op veel verschillende manieren inzetten.

Op de website van LEGO www.lego.nl kan je per LEGO lijn vele kleurplaten vinden. Mijn zoon is op het moment een groot fan van LEGO Ninjago, maar ook de LEGO City kleurplaten kleurt hij graag. Voor de meisjes zou je de LEGO princess website kunnen bekijken of LEGO Friends.

Losse kleurplaten gaan bij ons vaak de prullenbak in of verdwijnen op een stapel in de kast. Daarom maak ik graag kleurboekjes op thema die ik vervolgens netjes kan bewaren. Ik print de kleurplaten op wat dikker papier, dubbelzijdig en maak er een boekje van met behulp van een snelhechter. Doordat ik een snelhechter gebruik kan je de kleurplaten uit het boekje halen om ze in te kleuren. Ik doe vaak een plastic hoesje achterin het boekje met stickers passend bij het thema. De stickers krijg je vaak gratis bij LEGO winkels of beurzen als je iets koopt en zijn soms ook wel eens in een LEGOwinkel te koop.

Op school ben ik niet zo’n fan van kleurplaten. Het vraagt weinig van de creativiteit van kinderen. Toch gebruik ik wel eens kleurplaten om kinderen bijvoorbeeld een bepaalde techniek aan te leren. Zoals het scheuren van stukjes papier en deze vervolgens binnen de lijntjes op laten plakken.Minifig

Ik bedacht een manier om een LEGO kleurplaat in te zetten om kinderen juist creatief te laten zijn. Hiervoor gebruik ik de kleurplaat van een gewone LEGO Minifig. Ik print deze op A4 of A3 formaat uit en laat de kinderen hun eigen Minifig ontwerpen. We maken gebruik van verschillende materialen, de kinderen verven bijvoorbeeld eerst de grote vakken waarna ze met stukjes wol de haren op de Minifig mogen plakken. Met plakfiguren kunnen ze een patroon op de kleding van de Minifig maken. Er kunnen vele knutselmaterialen ingezet worden om de Minifig verder te versieren, stukjes karton of foamplaat om bijvoorbeeld een hoedje te maken. Diamantjes voor op de kleding of in de haren enz.

Met oudere kinderen kan je de minif in drieën knippen. Per drietal maken de kinderen een minifig. Één leerling versiert bijvoorbeeld de beentjes, leerling twee het lijfje en leerling drie maakt het hoofdje. Vervolgens worden de verschillende onderdelen aan elkaar geplakt. Het is ook leuk om de kinderen uit verschillende groepjes de kleurplaten te laten uitwisselen zodat er telkens een nieuwe Minifig ontstaat.

minifigs

Tip: Laat de kinderen eerst een aantal verschillende LEGO Minifigs bekijken zodat ze ideeën opdoen en zien wat er allemaal mogelijk is bij het versieren van een LEGO Minifig.

 

Vakantietip 4: Dagje LEGIO MUSEUM

 

 

Zes weken zomervakantie. Zes weken geen school en de kinderen thuis. Bij mooi weer kan je lekker buiten spelen en op pad. Helaas is het in Nederland niet altijd mooi weer. Daarom zes vakantietips, elke maandag één, met leuke ideeën om jezelf en de kinderen bezig te houden tijdens de zomervakantie. Natuurlijk maak ik bij deze tips gebruik van LEGO, want ook in de zomervakantie kan je LEGO op veel verschillende manieren inzetten.

Deze keer schrijf ik een blog over het LEGIO-MUSEUM. Een leuk dagje uit voor een wat minder mooie dag in de zomervakantie. Het LEGIO-MUSEUM ligt op een hele bijzondere plek, de Legolaan in Grootegast (Groningen). Het museum is gevestigd in een gedeelte van het voormalige LEGO Nederland pand. LEGO Nederland is op deze plek gevestigd geweest van 1963 tot 1998.

Wij wonen in Leidschendam en moeten daarom ruim 2 uur rijden om bij het LEGIO-MUSEUM te komen. We hebben het uitje daarom gecombineerd. De heenweg hebben we een tussenstop op de Afsluitdijk gemaakt en op de terugweg zijn we gestopt op vliegveld Schiphol en hebben we op het promenadedek een vliegtuigpannenkoek gegeten. Zo werd het bezoek aan het LEGIO-MUSEUM een compleet dagje uit.

In het museum bevindt zich een LEGO tentoonstelling. Deze tentoonstelling bestaat uit twee gedeelten. Een gedeelte dat bestaat uit een grote LEGO stad op een enorme tafel. Je kan er helemaal rondom lopen om de stad van alle kanten te bekijken. Op deze plek stellen diverse verzamelaars hun materiaal beschikbaar waardoor er een veelzijdige stad te zien is. Het andere gedeelte van het museum bestaat uit vitrines waarin LEGO door de jaren heen tentoon staat gesteld. Van het eerste houten speelgoed tot de laatst uitgebrachte sets. Bijzonder is de vitrine met materiaal dat herinnert aan de tijd dat het pand aan de LEGO Group toebehoorde. Je kijkt je ogen uit. Zelf vond ik het vooral leuk om te zien met welke DUPLO en FABULAND ik vroeger als kind speelde. Er kwamen veel herinneringen boven. Ik heb ook nog iets nieuws geleerd in het museum. Naast LEGO Primo, DUPLO en LEGO stenen zijn er ook ooit QUATRO blokken geweest. Ik weet dat je LEGO op DUPLO kunt bouwen omdat een DUPLO steen precies 8 keer zo groot is als een LEGO steen, maar je kunt de DUPLO steen ook op de QUATRO steen bouwen.

IMG_1688

Daarnaast zijn er in het museum verschillende bouwplekken te vinden. Er staan bouwtafels vol LEGO stenen en elementen. Er is DUPLO om mee te bouwen. Ik vond vooral de DUPLO mozaïek letters erg leuk. Er hangt een DUPLO grondplaat aan de muur waarop je met de letters woorden kan maken. Verder kan er ook nog gespeeld worden, er staan Nintendo’s waarop LEGO games gespeeld kunnen worden en is er een klein ballen bad.

Vooraan in het museum is een restaurant waar je voor een klein bedrag iets kan eten en drinken en er zit een kleine LEGO shop waar je voor normale prijzen leuke LEGO artikelen kunt kopen.

Het museum is voor de LEGO fan zeker de moeite waard. Wij hebben een erg leuk dagje uit gehad en zullen zeker nog eens terugkeren naar het LEGIO MUSEUM.